Bilişsel Değerlendirme

İnsanlar yalnızca kişilik özellikleri bakımından değil; düşünme, öğrenme, problem çözme ve bilgiyi işleme biçimleri açısından da birbirlerinden farklıdır. Günlük yaşamda, eğitim hayatında ya da mesleki performansta karşılaşılan bazı güçlükler; dikkat, çalışma belleği, planlama, bilişsel esneklik veya diğer bilişsel süreçlerle ilişkili olabilir.

Bu nedenle bilişsel değerlendirmeyi yalnızca belirli becerilerin ölçüldüğü bir test uygulaması olarak görmüyoruz. Bizim için önemli olan, bilişsel süreçlerin birbirleriyle nasıl etkileştiğini ve bu etkileşimin kişinin günlük yaşamına nasıl yansıdığını anlamaya çalışmaktır.

Her Bireyin Bilişsel Profili Kendine Özgüdür

Her insanın bilişsel işleyişi farklıdır.

Bazı kişiler yeni bilgileri hızlı öğrenebilir ancak planlama konusunda zorlanabilir. Bazıları ayrıntıları kolay fark ederken büyük resmi görmekte güçlük yaşayabilir. Bazılarında dikkat süresi güçlüdür ancak bilişsel esneklik daha fazla desteklenmeye ihtiyaç duyabilir.

Bu farklılıklar tek başına bir eksiklik ya da üstünlük olarak değerlendirilmez. Her bireyin kendine özgü güçlü yönleri ve gelişime açık alanları vardır.

Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca tek tek becerilere değil, bu becerilerin birlikte nasıl çalıştığına odaklanıyoruz.

Bilişsel Süreçler Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Bilişsel süreçler yalnızca akademik başarıyla ilgili değildir.

Plan yapabilmek, dikkati sürdürebilmek, yeni bilgileri öğrenebilmek, zamanı etkili kullanabilmek, karar verebilmek ve problem çözebilmek günlük yaşamın da önemli parçalarıdır.

Bu nedenle bilişsel süreçlerde yaşanan güçlükler;

eğitim yaşamında,
sınav hazırlık süreçlerinde,
akademik çalışmalarda,
mesleki performansta,
günlük organizasyonda,
zaman yönetiminde
ya da karmaşık görevleri planlamada etkisini gösterebilir.

Her birey bu süreçleri kendine özgü biçimde deneyimler.

Bilişsel Değerlendirmede Neleri Ele Alıyoruz?

Değerlendirme sürecinde kişinin ihtiyaçlarına göre farklı bilişsel alanlar birlikte ele alınabilir.

Bunlar arasında;

Dikkat süreçleri
Çalışma belleği
Öğrenme süreçleri
İşlemleme hızı
Planlama ve organizasyon
Problem çözme becerileri
Yürütücü işlevler
Bilişsel esneklik
İnhibisyon (dürtü kontrolü)
Akıl yürütme becerileri

gibi birçok bilişsel süreç yer alabilir.

Her değerlendirme aynı kapsamda yapılmaz. Kullanılacak yöntemler, kişinin ihtiyaçları ve değerlendirme amacı doğrultusunda belirlenir.

Amaç Yalnızca Test Sonucu Elde Etmek Değildir

Bilişsel değerlendirme sürecini sayısal puanlardan oluşan bir rapor olarak görmüyoruz.

Bizim için önemli olan; elde edilen bilgilerin birlikte değerlendirilerek kişinin bilişsel işleyişine ilişkin daha anlamlı bir bütün oluşturabilmesidir.

Bazen dikkatle ilgili görünen bir güçlük, çalışma belleğiyle ilişkili olabilir. Bazen planlama becerileri, motivasyon ya da kaygı düzeyi bilişsel performansı etkileyebilir. Aynı şekilde güçlü görünen bir bilişsel alan, başka bir süreci destekleyerek kişinin günlük yaşamında önemli bir avantaj sağlayabilir.

Bu nedenle değerlendirmelerde yalnızca sonuçlara değil, sonuçlar arasındaki ilişkilere de odaklanıyoruz.

Kimler İçin Yararlı Olabilir?

Bilişsel değerlendirme farklı yaş gruplarında ve farklı amaçlarla kullanılabilir.

Örneğin;

dikkat ve öğrenme süreçlerini daha yakından anlamak isteyen çocuklar ve ergenler,
sınav hazırlığında kendi bilişsel güçlü yönlerini tanımak isteyen öğrenciler,
akademik üretkenliğini değerlendirmek isteyen lisansüstü öğrencileri ve akademisyenler,
mesleki performansını etkileyen bilişsel süreçleri anlamak isteyen yetişkinler,
günlük yaşamda dikkat, planlama veya organizasyon alanlarında zorlandığını düşünen bireyler,
psikoterapi sürecini bilişsel açıdan da daha bütüncül değerlendirmek isteyen kişiler

için yol gösterici bilgiler sağlayabilir.

Psikolojik Değerlendirmenin Bir Parçası Olarak

Bilişsel değerlendirmeyi psikolojik değerlendirmeden bağımsız düşünmüyoruz.

İnsan davranışı yalnızca bilişsel süreçlerle açıklanamaz. Duygular, kişilik özellikleri, yaşam öyküsü, motivasyon ve çevresel koşullar da bilişsel performansı etkileyebilir.

Bu nedenle gerektiğinde bilişsel değerlendirmelerden elde edilen bilgiler, psikolojik değerlendirme sürecinin diğer bileşenleriyle birlikte ele alınarak daha bütüncül bir bakış açısı oluşturulabilir.

Çalışma Yaklaşımımız

Her insanın bilişsel profili kendine özgüdür.

Bu nedenle değerlendirme sürecinde amacımız kişileri belirli kategoriler içine yerleştirmek ya da yalnızca test puanları üzerinden yorum yapmak değildir.

Bilişsel değerlendirmeyi; dikkat, bellek, yürütücü işlevler, öğrenme süreçleri ve diğer bilişsel alanların birbirleriyle olan ilişkisini anlamaya yardımcı olan bütüncül bir değerlendirme süreci olarak görüyoruz.

Bu yaklaşım, yalnızca hangi alanların güçlü ya da desteklenmeye açık olduğunu değil; bu alanların kişinin eğitimine, mesleki yaşamına, günlük işlevselliğine ve psikolojik süreçlerine nasıl yansıdığını anlamaya da katkı sağlayabilir.